Theodor W Adorno

Theodor W. Adorno: Μικρές λύπες, Μεγάλα Τραγούδια*

Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. Πρώτη δημοσίευση στη σελίδα: geniusloci2017

Η σύγχρονη μαζική κουλτούρα είναι ιστορικά αναγκαία και όχι απλά αποτέλεσμα της εγκόλπωσης της ζωής στην ολότητα της από τερατώδεις επιχειρήσεις, αλλά ως συνέπεια αυτού που μοιάζει να είναι απόλυτα αντίθετο με την κυρίαρχη τυποποίηση της συνειδητότητας σήμερα, του αισθητικού υποκειμενισμού. Πράγματι όσο περισσότερο ταξιδεύουν προς τα μέσα οι καλλιτέχνες, τόσο περισσότερο μαθαίνουν να εγκαταλείπουν την παιδιάστικη χαρά του να μιμούνται την εξωτερική πραγματικότητα. Την ίδια στιγμή όμως, χάρη στη σκέψη πάνω στη ψυχή, ανακαλύπτουν όλο και περισσότερο πως να ελέγχουν τους εαυτούς τους. Η πρόοδος στη τεχνική  που τους έφερε ακόμη μεγαλύτερη ελευθερία και ανεξαρτησία από οτιδήποτε ετερογενές, οδήγησε σε ένα είδος πραγμάτωσης, τεχνικοποίησης του εσωτερικού ως τέτοιου. Όσο πιο περίτεχνα εκφράζει ο καλλιτέχνης τον εαυτό του, τόσο λιγότερο χρειάζεται να «είναι» αυτό που εκφράζει και τόσο περισσότερο αυτό που εκφράζει, το περιεχόμενο της ίδιας της υποκειμενικότητας πρακτικά, γίνεται μια απλή λειτουργία της παραγωγικής διαδικασίας. Ο Nietzsche είχε μια τέτοια αίσθηση όταν κατηγόρησε τον Wagner, αυτό τον δαμαστή της έκφρασης, για υποκρισία, δίχως να δείχνει πως αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα ψυχολογίας αλλά ιστορικής τάσης. Η μεταμόρφωση του εκφραστικού περιεχομένου από μια δίχως καθοδήγηση ορμή σε υλικό για χειραγώγηση το κάνει χειροπιαστό, διαθέσιμο προς έκθεση, ευπώλητο. Ο λυρικός υποκειμενισμός του Heine, για παράδειγμα,  δεν είναι απλά αντίφαση σε σχέση με τα εμπορικά του γνωρίσματα· η ευπωλητότητα η ίδια είναι υποκειμενικότητα διευθυνόμενη από υποκειμενικότητα. Η αριστοτεχνική χρήση της «κλίμακας» χαρακτηριστικής των καλλιτεχνών του 19ου αιώνα μεταμορφώνεται  από μια εσωτερική ορμή, δίχως κάποια ανάγκη προδοσίας, σε δημοσιογραφία, θέαμα, υπολογισμό. Ο νόμος της κίνησης της τέχνης, η οποία ισοδυναμεί με τον έλεγχο και ως εκ τούτου με την αντικειμενοποίηση του αντικειμένου από τον εαυτό του, σημαίνει την πτώση του: η εχθρικότητα της τέχνης του κινηματογράφου, που περνά από διευθυντική ανασκόπηση όλων των υλικών και συναισθημάτων ώστε να τα πουλήσει πιο αποτελεσματικά στο κοινό, το δεύτερο επίπεδο της εξωτερικότητας, έχει τη ρίζα της στη τέχνη, στην αυξανόμενη κυριαρχία πάνω στην εσωτερική φύση. Η ιδιαίτερα επιδοκιμαζόμενη υποκριτική τέχνη των σύγχρονων καλλιτεχνών, η επιδεκτικότητα τους, είναι έτσι η χειρονομία με την οποία τοποθετούν τους εαυτούς τους στην αγορά ως προϊόντα.

 

*Ο τίτλος είναι αναστροφή των στίχων του Λυρικού Ιντερμέτζου XXXVI του Heine: Από τις μεγάλες μου θλίψεις, κάνω μικρά τραγούδια.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s