you're reading...
Moishe Postone

Moishe Postone, απόσπασμα από το «Κριτική και Ιστορικός Μετασχηματισμός» (2004)

Την μετάφραση έκανε το shades magazine

Στην καρδιά της ανάλυσης του Μαρξ για το εμπόρευμα υπάρχει η θέση ότι η εργασία στον καπιταλισμό έχει «έναν διπλό χαρακτήρα»: είναι συγχρόνως «συγκεκριμένη» και «αφηρημένη» εργασία. Η «συγκεκριμένη εργασία» αναφέρεται στο γεγονός ότι κάποια μορφή της θεωρούμενης εργασιακής δραστηριότητας διαμεσολαβεί σε όλες τις κοινωνίες τις αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων με τη φύση. Η «αφηρημένη εργασία» δεν αναφέρεται απλά στη συγκεκριμένη εργασία ως αφαίρεση ή ως γένος, αλλά συνιστά μία πολύ διαφορετική κατηγορία. Σηματοδοτεί το ότι η εργασία στον καπιταλισμό έχει μία μοναδική κοινωνική διάσταση, η οποία δεν είναι εγγενής στην εργασιακή δραστηριότητα ως τέτοια: διαμεσολαβεί μία νέα, οιονεί αντικειμενική μορφή κοινωνικής αλληλεξάρτησης. Η «αφηρημένη εργασία» ως μία ιστορική ειδική διαμεσολαβητική λειτουργία της εργασίας, είναι το περιεχόμενο, ή μάλλον η «ουσία» της αξίας.

Συνεπώς, η εργασία στον καπιταλισμό, σύμφωνα με τον Μαρξ, δεν είναι μόνο εργασία, όπως την αντιλαμβανόμαστε διϊστορικά και με τον κοινό τρόπο, αλλά συνιστά συγχρόνως μία ειδική κοινωνική-διαμεσολαβητική δραστηριότητα. Ως εκ τούτου οι αντικειμενοποιήσεις της αφηρημένης εργασίας, -το εμπόρευμα, το κεφάλαιο- είναι αμφότερες προϊόντα της συγκεκριμένης εργασίας και αντικειμενοποιημένες μορφές κοινωνικής διαμεσολάβησης. Σύμφωνα με αυτήν την ανάλυση οι βασικές κοινωνικές σχέσεις που χαρακτηρίζουν την καπιταλιστική κοινωνία, είναι πολύ διαφορετικές από τις ποιοτικά ειδικές, εμφανείς κοινωνικές σχέσεις, όπως οι συγγενικές ή οι σχέσεις προσωπικής ή άμεσης κυριάρχίας, οι οποίες χαρακτηρίζουν τις μη-καπιταλιστικές κοινωνίες. Παρόλο που το τελευταίο είδος κοινωνικών σχέσεων εξακολουθεί να υφίσταται στον καπιταλισμό, αυτό που εν τέλει συγκροτεί την κοινωνία, είναι ένα νέο, προσδιοριστικό επίπεδο κοινωνικών σχέσεων το οποίο συγκροτείται από την εργασία. Αυτές οι σχέσεις διαθέτουν έναν ιδιόμορφο, οιονεί αντικειμενικό, τυπικό χαρακτήρα και επίσης είναι δυϊστικές –χαρακτηρίζονται από την αντίθεση μεταξύ μίας αφηρημένης, γενικής, ομοιογενούς διάστασης και μίας ιδιαίτερης, υλικής διάστασης, οι οποίες αμφότερες εμφανίζονται να είναι «φυσικές», παρά κοινωνικές, και διέπουν τις κοινωνικές εννοιολογήσεις της φυσικής πραγματικότητας.

O αφηρημένος χαρακτήρας της κοινωνικής διαμεσολάβησης η οποία χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό, εκφράζεται επίσης στην μορφή του πλούτου η οποία είναι κυρίαρχη σε αυτήν την κοινωνία. Η «εργασιακή θεωρία της αξίας» του Μαρξ δεν είναι μία εργασιακή θεωρία για τον πλούτο, αλλά μία θεωρία η οποία επιδιώκει να εξηγήσει τις λειτουργίες της αγοράς και να αποδείξει την ύπαρξη της εκμετάλλευσης, θεωρώντας ότι η εργασία σε όλους τους χρόνους και τόπους, είναι η μόνη πηγή του πλούτου. Ο Μαρξ ανέλυσε την αξία ως μία ιστορικά ειδική μορφή πλούτου η οποία υπάγεται στον ιστορικά μοναδικό ρόλο της εργασίας στον καπιταλισμό: ως μία μορφή πλούτου η οποία είναι συγχρόνως και μία μορφή κοινωνικής διαμεσολάβησης.

Ο Μαρξ διέκρινε με ρητό τρόπο την αξία από τον υλικό πλούτο. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη και σημαντική για την ανάλυσή του. Ο υλικός πλούτος μετράται από την ποσότητα των παραγόμενων προϊόντων και συνιστά μία λειτουργία μίας πληθώρας παραγόντων, όπως η γνώση, η κοινωνική οργάνωση και οι φυσικές συνθήκες, μαζί με την εργασία. Η αξία σύμφωνα με τον Μαρξ συντίθεται από τον αναλισκόμενο ανθρώπινο εργάσιμο χρόνο και αποτελεί την κυρίαρχη μορφή πλούτου στον καπιταλισμό. Παρόλο που ο υλικός πλούτος, όταν είναι η κυρίαρχη μορφή πλούτου, διαμεσολαβείται από εμφανείς κοινωνικές σχέσεις, η αξία είναι μία αυτό-διαμεσολαβούσα μορφή πλούτου. Όπως θα ισχυρισθώ, η ανάλυση του Μαρξ είναι ένα σύστημα βασισμένο στην αξία το οποίο γεννάει και συγχρόνως εξωθεί την ιστορική δυνατότητα του ξεπεράσματός του από ένα άλλο το οποίο βασίζεται στον υλικό πλούτο.

Εντός του πλαισίου αυτής της ερμηνείας, αυτό το οποίο χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό, είναι μία ιστορικά ειδική αφηρημένη μορφή κοινωνικής διαμεσολάβησης –μία μορφή κοινωνικών σχέσεων η οποία είναι μοναδική στο μέτρο που διαμεσολαβείται από την εργασία. Αυτή η ιστορικά ειδική μορφή διαμεσολάβησης συντίθεται από προσδιορισμένες μορφές κοινωνικής πρακτικής και ακόμα παραπέρα καθίσταται οιονεί ανεξάρτητη από τους ανθρώπους οι οποίοι εμπλέκονται σε αυτές τις πρακτικές. Το αποτέλεσμα είναι μία ιστορικά νέα μορφή κοινωνικής κυριαρχίας, η οποία καθυπάγει τους ανθρώπους σε απρόσωπες, συνεχώς ορθολογικοποιημένες, δομικές προσταγές και δεν είναι δυνατό να κατανοηθεί επαρκώς στους όρους της ταξικής κυριαρχίας, ή πιο γενικά στους όρους της συγκεκριμένης κυριαρχίας των κοινωνικών ομαδοποιήσεων ή των θεσμικών παραγόντων του κράτους ή/και της οικονομίας. Δεν διαθέτει προσδιορισμένο τόπο και παρόλο που συντίθεται από προσδιορισμένες μορφές κοινωνικής πρακτικής, εμφανίζεται να μην είναι κοινωνική στο σύνολό της.

Ενώ στον παραδοσιακό μαρξισμό, η εργασία αντιμετωπίζεται διϊστορικά, ως συγκροτούσα την οιονεί οντολογική σκοπιά της κριτικής του καπιταλισμού, εντός του νέου πλαισίου η εργασία συγκροτεί το αντικείμενο της κριτικής. Στο προγενέστερο πλαίσιο οι κατηγορικές μορφές του κεφαλαίου συσκοτίζουν τις «πραγματικές» κοινωνικές σχέσεις του καπιταλισμού. Ωστόσο στο νέο πλαίσιο, οι ίδιες οι κατηγορικές μορφές του κεφαλαίου συνιστούν τις κοινωνικές σχέσεις του καπιταλισμού. Με άλλα λόγια οι οιονεί αντικειμενικές δομές της διαμεσολάβησης οι οποίες γίνονται κατανοητές από τις κατηγορίες της μαρξικής κριτικής της πολιτικής οικονομίας, δεν συσκοτίζουν τις «πραγματικές» κοινωνικές σχέσεις του καπιταλισμού, οι οποίες είναι οι ταξικές σχέσεις, όπως επίσης δεν κρύβουν το «πραγματικό» ιστορικό Υποκείμενο, το οποίο είναι το προλεταριάτο, αλλά μάλλον αυτές οι ίδιες οι ιστορικά δυναμικές διαμεσολαβούσες δομές είναι οι θεμελιώδεις σχέσεις της καπιταλιστικής κοινωνίας και συγκροτούν το Υποκείμενο.

Η επανερμηνεία της θεωρίας του Μαρξ την οποία σκιαγράφησα, συγκροτεί μία βασική ρήξη και κριτική των πιο παραδοσιακών ερμηνειών. Όπως είδαμε, τέτοιες ερμηνείες κατανοούν τον καπιταλισμό στους όρους των ταξικών σχέσεων οι οποίες δομούνται από την αγορά και την ατομική ιδιοκτησία, η δε μορφή της κυριαρχίας κατανοείται κατά βάση στους όρους της ταξικής κυριαρχίας και εκμετάλλευσης, και αυτή η κατανόηση σχηματοποιεί μία κανονιστική και ιστορική κριτική του καπιταλισμού από τη σκοπιά της εργασίας και της παραγωγής (οι οποίες συλλαμβάνονται διϊστορικά στους όρους των αλληλεπιδράσεων των ανθρώπων με την υλική φύση). Ισχυρίσθηκα ότι η ανάλυση του Μαρξ για την εργασία στον καπιταλισμό ως ιστορικά ιδιαίτερη επιδιώκει να φωτίσει μία περίεργη οιονεί αντικειμενική μορφή κοινωνικής διαμεσολάβησης και πλούτου (αξίας) η οποία συγκροτεί μία μορφή κυριαρχίας η οποία με τη σειρά της συγκροτεί τη διαδικασία της παραγωγής στον καπιταλισμό και γεννάει μία ιστορικά μοναδική δυναμική. Ως εκ τούτου η εργασία και η διαδικασία της παραγωγής δεν είναι διακριτές, ούτε αντιτίθενται στις κοινωνικές σχέσεις του καπιταλισμού, αλλά συγκροτούν τον βαθύ πυρήνα του. Συνεπώς η θεωρία του Μαρξ εκτείνεται αρκετά πέραν της παραδοσιακής κριτικής των αστικών σχέσεων διανομής (η αγορά και η ατομική ιδιοκτησία). Η θεωρία του Μαρξ αντιλαμβάνεται την ίδια τη νεωτερική βιομηχανική κοινωνία ως καπιταλιστική. Πραγματεύεται την εργατική τάξη μάλλον ως το βασικό στοιχείο του καπιταλισμού, παρά ως ενσάρκωση της άρνησής του, και επίσης δεν εννοιολογεί τον σοσιαλισμό στους όρους της πραγμάτωσης της εργασίας και της βιομηχανικής παραγωγής, αλλά στους όρους της δυνατής κατάργησης του προλεταριάτου και της παραγωγής η οποία βασίζεται στην προλεταριακή εργασία, ούτε επιπρόσθετα εννοιολογεί τον σοσιαλισμό ως ένα δυναμικό σύστημα αφηρημένων καταναγκασμών που συγκροτούνται από την εργασία ως μία κοινωνικά διαμεσολαβητική δραστηριότητα.

Advertisements

About critiqueandpraxis

για να οπλίσουμε την κριτική στην καθημερινή δράση για τον κομμουνισμό

Discussion

One thought on “Moishe Postone, απόσπασμα από το «Κριτική και Ιστορικός Μετασχηματισμός» (2004)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Tags

Anselm Jappe Erich Fromm Ernst Bloch Friedrich Engels Grundrisse Guy Debord Hegel Herbert Marcuze Kant Karl Marx Karl Marx & Friedrich Engels Leo Lowenthal Max Horkheimer Max Horkheimer & Theodor Adorno minima moralia Moishe Postone Otto Fenichel pdf Robert Kurz shoah Theodor W Adorno Walter Benjamin Γερμανική ιδεολογία Μαρξικές προσεγγίσεις άρθρα αλλοτρίωση αναδημοσιεύσεις αντικαπιταλισμός αντισημιτισμός αξία αποσπάσματα αφηρημένη εργασία αφηρημένος χρόνος για εκτύπωση διαλεκτική διαλεκτική του διαφωτισμού εθνικοσοσιαλισμός επανάσταση εργασία εργατική τάξη θέαμα ιδεολογία ιστορία ιστορικός υλισμός καπιταλισμός καπιταλιστική κρίση καταστασιακή διεθνής κεφάλαιο κοινωνιολογία κριτικές προσεγγίσεις κριτική θεωρία κριτική της αξίας κριτική της βίας κριτική του καπιταλισμού μαζική κουλτούρα μαρξισμός μεταφράσεις οικονομία ολοκαύτωμα ουμανισμός πολιτική οικονομία πολιτιστική βιομηχανία προκαπιταλιστικές κοινωνίες προς ένα νέο μανιφέστο σοσιαλισμός συλλογικά κείμενα συνεντεύξεις σχολή της Φρανκφούρτης τέχνη το αυταρχικό κράτος το κεφάλαιο φασισμός φιλοσοφία ψυχανάλυση ψυχολογία

Blog Stats

  • 34,985 hits
Flag Counter
%d bloggers like this: